سنگ ها، راهی زیبا برای رسیدن به آرامش طبیعت
به گوهرآرا خوش آمديد

پلاتین چیست؟

پلاتین

پلاتین


پلاتین چیست؟

پلاتین-platinum 

پلاتین یکی از کمیاب ترین فلزات است - حتی کمیاب تر از طلا. مقادیر زیادی از پلاتین در دنیا وجود ندارد و تنها در نواحی خاصی از سیاره زمین یافت می شود. پلاتین، فلزی محکم و متراکم بوده که شرایط را برای استفاده  متنوع از آن فراهم می سازد. علاوه بر جواهر سازی، برای ساخت مبدل های کاتالیزوری نیز مورد استفاده قرار می گیرد و همچنین در زمینه پزشکی - بخاطر مقاومتش در برابر اکسیداسیون - کاربرد دارد. پلاتین به عنوان یک ماده مناسب در ضربان سازی، نه تنها جواهرات زیبایی را بوجود می آورد، بلکه به نجات جان افراد نیز کمک می کند.

 

پلاتین علی رغم استقامت بالا، ماده ای بسیار انعطاف پذیر و کارآمد برای ساخت طرح های پیچیده است و ظریف کاری روی آن بسیار ساده تر از طلا می باشد. جواهراتی که از پلاتین خالص ساخته می شوند- بخاطر خلوص بالا- برای افرادی که نسبت به طلا حساسیت دارند، بسیار مناسب اند. حساسیت برخی از افراد نسبت به طلا اغلب بخاطر آلیاژهایی است که در روند ساخت جواهر دخالت دارند. از آنجائیکه جواهرات پلاتینی حاوی آلیاژهای بسیار کمی هستند، انتخاب خوبی برای کسانی است که نسبت به فلزات حساسیت دارند.

 

جواهرات پلاتینی از پلاتین بسیار خالص ساخته می شوند. در مقایسه با طلا، پلاتین در گستره بین 18 عیار تا 24 عیار قرار می گیرد که پلاتین 18 عیار تقریبا 75 درصد خالص بوده و 24 عیار خالص ترین آنهاست. از آنجائیکه جواهر 18 عیاری 75 درصد خالص است –بدین معنا که 25 درصد باقیمانده آن یک آلیاژ مثل نقره، روی یا مس است – این معنی ساده را در خود دارد که پلاتین، برای ساخت جواهر پلاتینی، به آلیاژ بسیار کمی برای ترکیب شدن نیاز دارد.

 

 

جواهر پلاتینی بسیار محکم و انعطاف پذیر است که این خواص، آن را برای استفاده هر روزه ایده آل می سازد. جواهرات ساخته شده از پلاتین نیز مانند سایر جواهرات فلزی ممکن است خراشیده شوند اما این خراشیدگی، آسیبی که به سایر فلزات ارزشمند وارد می کند را به پلاتین نمی زند. جواهر پلاتینی رنگ، درخشندگی و وزن خود را حتی در صورت خراشیدگی نیز از دست نمی دهند در حالیکه سایر فلزات ممکن است درخشش خود را از دست بدهند یا تغییر رنگ دهند و معیوب شوند.

 

از آن جایی که این فلز بسیار متنوع و کمیاب است، جواهرات ساخته شده از پلاتین هدایای ارزشمندی محسوب می شوند که برای تمام عمر ماندگار خواهند بود. افراد بسیاری جواهراتی از جنس طلا دارند، درحالیکه میزان جواهرات ساخته شده از پلاتین بسیار کمتر است. اگر می خواهید جواهری منحصر به فرد و استثنایی داشته باشید، جنس پلاتینی بخرید. بسیاری از آقایانی که تمایل دارند انگشتری عقیق داشته باشند ترجیح می دهند بجای طلا از نقره یا پلاتین استفاده کنند. 


بیشترین مورد کاربرد پلاتین در ساخت مبدل‌های کاتالیست خودروهاست.

پلاتین یکی از عنصرهای شیمیایی و از فلزات است. عدد اتمی این عنصر ۷۸ و نشانه اختصاری آن Pt است. پلاتین از گروه فلزات واسطه به رنگ سفید-خاکستری، متراکم، رسانا و شکل‌پذیر است و از باارزش‌ترین فلزات گران‌‌بها محسوب می‌شود. نام این فلز برگرفته از واژه اسپانیایی پلاتینا به معنی «نقره کوچک» است.


پلاتین کمترین واکنش‌پذیری در بین تمامی فلزات را دارد و همچنین مقاومت بسیار بالایی نسبت به خوردگی دارد و حتی در محیط‌های بسیار داغ نیز این ویژگی را حفظ می‌کند. بیشتر کاربردهای پلاتین به دلیل این ویژگی‌ها و خاصیت کاتالیزوری بالای آن است. بیشترین استفاده پلاتین در ساخت مبدل‌های کاتالیست و جواهرات است. ابزارهای مخصوص آزمایشگاهی، اتصال‌های الکتریکی و الکترودها، تجهیزات پزشکی و دندان‌پزشکی، دستگاههای مقاوم در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی، تجهیزات حرارت‌سنج برای کوره‌های الکتریکی، پوشش موشکها، و سوخت موتور جت از دیگر موارد استفاده این فلز است.


پلاتین از نادرترین عناصر در پوسته زمین است و غلظت آن فقط ۵ در میلیارد است. پلاتین به صورت آزاد در طبیعت وجود دارد و معمولاً همراه دیگر فلزهای خانواده پلاتین یعنی پالادیم، روتنیم، رودیم، ایریدیم و اسمیم دیده می‌شود. همگی این ۶ عنصر ویژگی‌هایی شبیه به هم دارند و عناصری بسیار نادر هستند.



ناگت پلاتین آزاد

نخستین مورد شناخته‌شده از کاربرد پلاتین در تاریخ بشر به بومیان قاره آمریکا در کشور اکوادور کنونی برمی‌گردد که این فلز را از شن‌های رودخانه به دست آورده و از آلیاژ پلاتین و طلا برای ساخت زینت‌آلات استفاده می‌کردند. ژولیوس سزار اسکالیگر مردم‌شناس ایتالیایی در سال ۱۵۵۷ نخستین اروپایی بود که وجود این فلز را گزارش کرد. وی آن را فلزی توصیف کرده بود؛ «که نه آتش و نه هیچ ابزار اسپانیایی قادر به ذوب کردن آن نیست». این توصیف اشاره به دمای بالای ذوب این فلز دارد. نقطه ذوب پلاتین ۱۷۶۸ درجه سانتیگراد و نقطه جوش آن در ۳۸۲۵ درجه است.


تولید

پلاتین در نهشته‌های آبرفتی و به ویژه نهشته‌های نیکلی دیده می‌شود و به عنوان فرآورده ثانویه معادن نیکل و مس به دست می‌آید. تولید جهانی پلاتین در سال ۲۰۱۰ حدود ۱۹۲ تن بوده‌است که که معادل کمتر از یک‌سیزدهم تولید طلا در همان سال است. حدود ۷۷٪ از این میزان در آفریقای جنوبی تولید شده است. روسیه ۱۳ درصد تولید پلاتین دنیا را به خود اختصاص داده و کانادا، زیمباوه و آمریکا هم در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.


مجموعه معادن سنگ‌های آذرین بوچولد در آفریقای جنوبی بیشترین تولید پلاتین و بیشترین ذخیره پلاتین و دیگر سنگ‌های گروه پلاتین دنیا را به خود اختصاص داده‌اند. معدن سنگ‌های آذرین نیکل و مس در نزدیکی شهر نوریلسک در روسیه و معدن نیکل حوضه سادبری در کانادا که بر اثر برخورد شهابسنگ ایجاد شده، دو ذخیره‌گاه عمده دیگر پلاتین هستند. سنگ‌های معدن سادبری فقط نیم گرم در هر تن پلاتین دارند و حجم عظیم استخراج نیکل این معادن است که تولید پلاتین را اقتصادی می‌کند. معادن کوچکتری هم در ایالت‌های غربی آمریکا قرار دارند. معدنی در کلمبیا که از زمان پیش از ورود اروپاییان از آن برداشت می‌شده هم هنوز به تولید خود ادامه می‌دهد.


قیمت

نمودار قیمت پلاتین از ۱۹۹۲ تا ۲۰۱۲

قیمت پلاتین از طلا نوسان بیشتری دارد. این فلز معمولا در وضعیت ثبات و رشد اقتصادی گرانتر از طلاست و قیمت آن تا دو برابر طلا می‌رسد اما در دوره‌های بی‌ثباتی اقتصادی گاهی از طلا ارزانتر می‌شود. چراکه پلاتین در درجه اول کاربرد صنعتی دارد و در زمان رشد اقتصادی تقاضای آن افزایش پیدا می‌کند در حالی که طلا بیشتر کاربرد سرمایه‌گذاری دارد و در زمان ناآرامی اقتصادی تقاضای آن بیشتر می‌شود. مثلا در جریان رکود اقتصادی سال ۲۰۰۸ قیمت پلاتین از ۲۲۵۲ دلار برای هر اونس تروا (۳۱.۱ گرم) به ۷۷۴ دلار رسید و در واقع دوسوم ارزش خود را از دست داد اما در همان مقطع طلا از ۱۰۰۰ دلار به ۷۰۰ دلار کاهش یافت و فقط کمتر از یک‌سوم ارزش آن کاهش یافت. قیمت پلاتین در اوایل سال ۲۰۱۳ حدود ۱۴۵۰ دلار برای هر اونس (نزدیک به ۱۴۰ هزار تومان برای هر گرم) بوده‌است.


کاربردها

در سال ۲۰۱۰ در مجموع ۲۴۵ تن پلاتین فروخته شد که از این میان ۱۱۳ تن در تولید ابزارهای کنترل گازهای سمی خودروها (۴۶٪) و ۷۶ تن در ساخت جواهرات (۳۱٪) استفاده شده‌اند و ۳۵ تن باقیمانده هم به کاربردهایی چون سرمایه‌گذاری، الکترودها، داروهای ضدسرطان، حسگرهای اکسیژن، کلیدهای اشتعال و موتورهای توربینی (مثل جت) اختصاص یافته‌اند.


کاتالیزور


حلقه پلاتین با نگین الماس

بیشترین مورد استفاده پلاتین به ساخت مبدل‌های کاتالیست خودروها مربوط می‌شود که گازهای سمی ناشی از احتراق سوخت در موتور یعنی مونوکسیدکربن، هیدروکربن‌های نسوخته و اکسیدهای نیتروژن را به مواد بی‌خطر مثل بخار آب و دی‌اکسیدکربن تبدیل می‌کنند. برای این استفاده از پودر پلاتین همراه با دو فلز هم‌گروه آن پالادیم و رودیم استفاده می‌شود. قابلیت جذب هیدروژن و خاصیت‌های کاتالیزوری بالای پلاتین باعث شده تا در فرایندهای شیمیایی مختلف از جمله در تولید اسید سولفوریک، فرایند تبدیل الکل به فرمالدئید و کراکینگ تولیدات نفتی کاربرد داشته باشد و از آلیاژهای پلاتین - رنیوم برای تولید بنزین‌های مرغوب بدون سرب و اکتان بالا استفاده شود.


جواهرات

پلاتین

دومین کاربرد اصلی پلاتین در ساخت زیورآلات است. مقاومت پلاتین در مقابل تیرگی و خوردگی بسیار بیشتر از طلاست و شکل‌پذیری آن هم بالاتر از طلا و نقره و مس است. از همین رو پلاتین گزینه مناسبی برای ساخت جواهرات محسوب می‌شود. جواهرات پلاتین عمولا با عیار ۹۵۰ از هزار ساخته می‌شوند.


سرمایه‌گذاری

پلاتین کاربرد سرمایه‌گذاری و مالی محدودی نیز دارد که البته قابل مقایسه با طلا و نقره نیست. نخستین بار اسپانیایی‌ها در قرن هجدهم در مستعمرات آمریکایی خود سکه پلاتین را ضرب کردند و امپراتوری روسیه نیز در قرن نوزدهم اقدام مشابهی انجام داد. هرچند در عمل استفاده از این سکه‌ها به عنوان پول نقد موفقیت آمیز نبود چون هم تشخیص پلاتین از فلزات کم‌ارزش‌ دشوار بود و هم ضرب سکه با آن سخت‌تر از فلزات دیگری مثل طلا و مس بود.


امروزه این فلز در بازار بورس نیویورک و بازار بورس لندن معامله می‌شود. چند کشور اقدام به ضرب سکه‌های پلاتین هم کرده‌اند. سکه عقاب پلاتین آمریکا، برگ افرای پلاتین کانادا، کوالای پلاتین استرالیا، پاندای پلاتین چین و چندین نوع سکه پلاتین شوروی سابق و روسیه کنونی از جمله این سکه‌ها هستند.


لوپ‌های پلاتین که در کشت باکتری آزمایشگاهی استفاده می‌شوند

اندازه دقیق واحد کیلوگرم از سال ۱۸۷۹ جرم یک وزنه ساخته شده از آلیاژ ۹۰٪ پلاتین و ۱۰٪ ایریدیوم است. الکترود استاندارد هیدروژن نیز از پلاتین ساخته شده‌است. از سال ۱۸۸۹ تا ۱۹۶۰ اندازه دقیق متر طول یک میله از ۹۰٪ پلاتین و ۱۰٪ ایریدیوم بود. پیش از آن هم در سال ۱۷۹۹ تا ۱۸۸۹ یک میله ساخته شده از پلاتین اندازه دقیق متر را مشخص می‌کرد.


پلاتین به دلیل خصوصیت ضدفرسایش بالای خود برای این کاربردهای مرجع انتخاب شده‌است.


کاربردهای دیگر

در سطح لابراتواری از سیم‌های پلاتین برای استفاده در الکترودها استفاده می‌شود. همچنین با توجه به خنثایی شیمیایی در حرارت‌های بالا (تا حدود هزار درجه سانتیگراد) در ساخت ظرف‌های مخصوص ذوب فلز کاربرد دارد. از این فلز در ساخت ابزارهای مختلف پزشکی، پروتزهای دندان‌پزشکی، ترموکوپل‌ها و اتصال‌های الکتریکی نیز استفاده می‌شود. همچنین برای ساختن آهنرباهای قوی پلاتین و کبالت را با هم ترکیب می کنند. آندهای پلاتین هم به طور گسترده در سیستمهای حفاظتی کاتدی برای کشتی‌های بزرگ، موج‌شکن‌های فولادی و لوله‌کشی‌ها کاربرد دارد.


تاثیر بر سلامتی

از برخی از ترکیبات دارویی حاوی پلاتین برای شیمی‌درمانی برخی انواع سرطان استفاده می‌شود. پلاتین به عنوان فلز خطر جدی برای انسان ندارد، اما نمک‌های پلاتین خطراتی از قبیل دگرگونی ژنتیکی، سرطان، حساسیت‌های پوستی، تخریب ارگانهای بدن مانند معده، کلیه و مغز استخوان و سیستم شنوایی دارد. البته با توجه به مقاومت بسیار بالای پلاتین در مقابل فرسایش خطر واقعی این فلز در حد فلزات دیگر نیست.



داروسازی:

PtCl2(NH3) 2  دارویی است که برای درمانانواع سرطان مانند سرطان خون و سرطانtesticular بکار می رود.

oja ojaei

نويسنده مطلب پلاتین چیست؟

نظرات ( ۱ )

  1. نگین
    ۲۴ آذر ۹۵ ، ۱۷:۵۸

    پلاتین پزشکی چ فرقی با بقیه پلاتین ها داره؟ پلاتینی ک قبلا برای شکستگی استخوان بکار رفته قابل فروش هست؟ مثلا آبش کنید و ازش جواهرات بسازید. لطفا جوابمو سریع بدید. ممنون

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی